Новиот пакет закони за отпад целосно во корист на крупниот капитал

Со новиот пакет закони за отпад се предвидени прениски глоби целосно во корист на крупниот капитал, не се осмислени ефективни механизми за контрола на спроведувањето на легислативата и исполнување на целите, едукацијата не е стратешки инкорпорирана, не е предвидено основање на Зелен фонд, нема никакви мерки за редуцирање на отпадот ниту за централизирано компостирање, нема јасна стратегија за исфрлање на кесите и воведување платнени торби како единствена еколошка опција, ниту има мерки за елиминација на прибор за една употреба во подрачја со висок биодиверзитет.

Граѓанската иницијатива Охрид ЅОЅ и Здружението за заштита на животните и животната средина Е.Д.Е.Н. поднесоа свои коментари на пакетот од шест предлог-закони за отпад до Министерството за животна средина и просторно планирање (МЖСПП) на 25 декември 2019 г.

Нашиот генерален заклучок е дека процесот на консултација со јавноста не беше соодветно спроведен и беше во спротивност со член 17 од Законот за животната средина. На веб-страницата на МЖСПП имаше вкупно три објави за процесот за консултации, меѓутоа во ниедна од трите објави не беше спомнат основниот закон, Законот за управување со отпад. Во меѓувреме, пристапот до страницата ЕНЕР каде што единствено постоеше текстот на овој закон беше оневозможен поради наводна надградба, и тоа најмалку во периодот 20-23 декември 2019 г., а крајниот рок за поднесување на коментарите кон пакетот закони за отпад беше 25 декември 2019 г. Несоодветно информирање на јавноста за процесот на консултации е практика што веќе со децении се провлекува во РМ. Од една страна на јавноста ѝ беше оневозможен пристап до клучните документи (предлог-законите), а од друга страна немаше испратено соодветни покани до граѓанскиот сектор за да се вклучи во процесот.

Предлог-законите се усогласени со дел од европските директиви, но, не успеваат да одговорат соодветно на клучни прашања како на пример – нема експлицитна забрана за увоз на отпад за секакви намени (дури и како суровина во производствени процеси); глобите се прениски, па дури и поттикнуваат прекршување на законот; нема никаква експлицитна и целосна забрана за употреба на кеси воопшто и нема решеност за целосно преминување на единствената вистински еколошка алтернатива – платнени торби. Во предлог-законите никаде не се спомнува основање Зелен фонд со што, за почеток, би се спречило ненаменско трошење на средствата кои се собираат по основ животна средина, иако овој фонд е суштествена потреба.

Понатаму, доколку не се дополнат инспекциските капацитети со квалитетен персонал и не се унапреди ефикасноста, во постоечките услови механизамот на контрола врз спроведувањето на овие закони е ставен под сомнение. Во Општина Охрид, на пример, има еден државен инспектор и еден овластен инспектор на општината за животна средина кои до сега се покажале недостојни за вршење на функцијата и тоа кога се работи за случаи во строго заштитени зони и воопшто УНЕСКО подрачјето. Состојбата во Општина Струга е уште полоша. Во актуелниот законски текст не се видливи конкретни мерки предвидени да се преземат во однос на воспоставување на ефикасна инспекциска контрола, најмалку во регионите со висок биодиверзитет, како што е Охридскиот Регион.

Евиденцијата на производителите, операторите, собирачите на отпад итн., како и базата на податоци за отпад, неопходно е да се поврзани во интегрален електронски систем. На тој начин ќе се минимизираат грешки и/или манипулации, ќе се обезбедат ефикасност на процесот и ажурирани податоци.

Оценуваме дека со Законот за управување со отпад не се осврнува на компостирањето како начин на обработка на органскиот отпад, нема подетална разработка на овој сегмент, туку само се спомнува дека со законот треба да воспостави рамка за негово поттикнување и регулација и да се вклучи во националните цели.

Предлагаме воведување на стандардизирани кеси за комунален отпад како што е практиката во земји со развиен ситем на управување со отпад, кои ќе бидат унифицирани, изработени исклучиво од европски стандардизиран биоразградлив материјал, лесно достапни низ трговската мрежа и обврзувачки за сите создавачи на комунален отпад. За истите да се плаќа соодветен надомест, но не и ДДВ. Цената да биде избрана соодветно на целта, да биде охрабрувач за што поголемо селектирање на отпадот (кое е бесплатно) и намалување на комуналниот отпад, но, да не биде премногу висока за да претставува економски товар (особено за домаќинствата) и да оневозможи спроведување на законите и целите.

Со оглед дека со предложените закони за отпад се регулира исклучително деликатна проблематика, а со цел да се осигури соодветна имплементација, неопходно е со нив да се утврди воспоставување систем за редовни и делотворни консултации и обуки на сите засегнати страни, да се отвори наменска телефонска линија, контроли кај економските оператори и колективните постапувачи, особено во првите неколку години од воведувањето на регулативата согласно со поставените национални цели. Во овој контекст, Законот сосема штуро се осврнува на едукацијата и практично не ја регулира. Таа е препуштена на Меѓуопштинскиот одбор (Член 24) преку Регионалниот план за управување со отпад, правните и лица и трговец поединец (Член 26) и на инспекторите за животна средина (Член 119) само во случај на направен прекршок (за прв пат). Ова значи дека едукацијата не е централно осмислена, унифицирана, координирана ниту содржински определена, туку ќе биде препуштена на општините. Сметаме дека ваквиот површен пристап кон едукацијата за закони кои носат коренити промени во пристапот кон управувањето со отпад во Македонија е недопустлив. Едукацијата мора да биде регулирана од највисоко ниво. Истовремено, неопходно е да се предвидат соодветни индикатори со кои ќе се мерат вистински постигнати резултати (број на прекршувања на законот), наместо формални (организирани обуки). Овие закони може да наидат на отпор и негативна реакција во првичниот период од имплементацијата што се должи и на недоволно познавање на спрегите на загрозување на животната средина, квалитетот на живот и иднината на луѓето и Планетата воопшто. Едукацијата е клучна не само за запознавање со проблематиката туку и за подигање на свеста што треба се направи на сите нивоа, почнувајќи од институциите, па сè до граѓаните.

Глобите во сите закони од пакетот се прениски. Особено за големите претпријатија (крупниот капитал). Нејасна е логиката на мерката што ја предложил предлагачот на законските решенија. Неопходно е сериозно зголемување на казните зашто сѐ додека на трговецот повеќе му се исплати да плати една или две казни во годината, а да работи противзаконски, тој ќе работи противзаконски на штета на јавниот интерес, а поради хронично несоодветниот инспекциски надзор – нема да биде никако санкциониран. Во истиот контекст, сите одредби во законот кои се однесуваат на дозволен увоз на отпад кој ќе се употреби како алтернативно гориво или суровина не може да бидат дел од законот кога дел од истиот закон е очигледна наклонетост кон крупниот капитал и култура на неказнивост за груби престапи со кои се загрозуваат животот и здравјето на луѓето и животната средина.

Се добива впечаток дека замената на пластичните кеси со биоразградливи е цел сама за себе. Со Законот никако не се регулира намалувањето на отпад од пакување од биоразградлива пластика. Биоразградливата пластика не е апсолутно безопасна за животната средина. Биоразградливата пластика EN13432 според категоризацијата на Европската Унија е целосно биоразградлива за даден временски период само под строго дефинирани услови на влага и топлина. Доколку таа не се третира во соодветни капацитети за обработка на отпад туку се остави на нормални атмосферски услови (во природа и вода), при процесот на разградување, таа е извор на опасен стакленички гас – метан и директен загадувач на животната средина.

Покрај националните цели за процентот на обработка на собраниот отпад од пакување, потребно е да се воведат и цели за намалување на секаков вид пластика. Иако оксо-пластиката се спомнува во Член 13, став 4, каде што стои дека „Во смисла на оваа точка, оксо-разградливото пластично пакување не се смета за биоразградливо“, во законот никако не се третира.

Со Законот не се адресира проблемот на пластичните пакувања за еднократна употреба (чинии, чаши, прибор за јадење, цевки, лажички за кафе итн.). Неоходно е да се постават цели за исфрлање на истите од употреба, период на адаптација до конечна и целосна забрана за нивно производство и продажба на територијата на Македонија. Потребно е воведување на строги казни за угостителските објекти кои ќе користат прибор и чаши за еднократна употреба во заштитените подрачја, а највисоки глоби да се изрекуваат за оние во крајбрежниот појас, НП Галичица, Старото градско јадро, на пловните објекти. Ваквиот тип на прибор не е неопходен, односно за него веќе постои конвенционална замена, а истиот преставува исклучително голем загадувач. Дополнително, со законот треба да се дефинираат услови за намалување на пакувањето и приборот за еднократна употреба воопшто со цел да не се постигне непосакуван ефект, односно да се поттикнат потрошувачката, производство и дистрибуција на истите од еколошки прифатливи материјали.

Пловните објекти не се суштински опфатени со овој закон. Не само што не се предвидени никакви решенија за отпадот кој се создава од нив со посебен осврт на приборот за еднократна употреба, за погонот на кој функционираат, за критериумите за увоз, туку нема решенија ни за правилно одлагање на старите пловни објекти што често предизвикуваат хаварии и тешки последици по екосистемот на водите.

Во Законот нема одредби со кои ќе се поттикне замена на материјалите за изработка на пакувањето со што поголема тенденција за создавање или внес на пакување од рециклирани материјали со деприоритизација на пластиката и/или создавање или внес на пакување изработени од отпад, биомаса, како и современи видови на материјали кои не се штетни за животната средина итн.; онаму каде што е можно, замена на пакувањата од пластика и други деривати на нафтата со други материјали, пожелно рециклирани (на пр. пластични шаблони за јајца да се заменат со такви од рециклирана хартија, цевката за пиење од пластика со метална итн.) Потребно е посебна глава од законот да се посвети на ова прашање. Интегрална верзија од нашите коментари на пакетот-закони за отпад поднесени до МЖСПП ќе најдете на следнава

Здружението за заштита на животните и животната средина Е.Д.Е.Н. и Граѓанската иницијатива Охрид ЅОЅ поднесоа свои коментари на пакетот од шест предлог-закони за отпад до Министерството за животна средина и просторно планирање (МЖСПП) на 25 декември 2019 г. Интегрална верзија од нашите коментари на пакетот-закони за отпад поднесени до МЖСПП ќе најдете на следнава врска.

Марш за чист воздух – Зелена револуција

Триесет здруженија и активистички групи од цела Македонија застанаа зад барањата собрани во т.н. „Зелена книга“ кои се повод за Маршот за чист воздух – Зелена револуција што ќе се одржи денес, 29.11.2019 г., а ќе почне во 17 ч. пред Министерството за животна средина и пред Влада ќе биде во 18 ч.

Ние, активистите, бараме исполнување на барањата кои се плод на долгогодишна граѓанска активност и иницијативи за подобрување и решавање на многубројните проблеми со загадување и уништување на просторот во кој живееме во нашата земја.

Барањата се остварливи, конкретни, со рокови и одбрани после темелна анализа, затоа очекуваме посветеност и сериозно внимание за секое од нив. Несфатлива е инертност кога се во прашање 3.500 животи на наши сограѓани секоја година и пораст на тешки канцерогени заболувања.

Затоа БАРАМЕ ИСПОЛНУВАЊЕ на сите точки за активниот граѓански сектор да не биде принуден револтот да го подигне на друго ниво и да премине во граѓанска непослушност и повик за бојкот на претстојните избори, затоа што е премината секоја граница на толеранција по долгогодишни институционални борби.

Конкретни барања на Е.Д.Е.Н., заедно со Анима мунди и Шепасти ентузијасти се следниве:

1. Да се спроведе постепена редукција до целосно повлекување на владините субвенции за индустриско сточарство. Одгледувањето со последователна експлоатација на животни, особено индустриското производство, се еден од главните предизвикувачи на глобалното затоплување/климатските промени преку загадување на воздухот, водите, почвата. Рок: веднаш/2021 г.

2. Владата на РМ целосно да се ориентира кон планирање и производство исклучиво на соларна електрична енергија, а да се откаже од (мали) хидроцентрали и ветерници кои имаат докажано огромно негативно влијание врз животните, животната средина, биолошката разновидност, како и животот и здравјето на луѓето. Рок: веднаш/2030 г.

3. Владата на РМ целосно да се посвети и итно да започне со реализација на Целите за одржлив развој на ОН од Агендата 2030 за одржлив развој. Рок: веднаш/2030 г.

4. Да се утврди уставноста на сите важечки плански И СТРАТЕШКИ документи во однос на здравата животна средина како гарантирано право на секој граѓанин и да се пристапи кон итна измена и усогласување со Уставот на РМ на оние документи каде што ќе се утврди неуставност. Рок: март 2020 г.

5. Да се усогласи сета легислатива (примарна и секундарна) од области кои може да имаат негативни ефекти врз животната средина/природата (на пример, просторно планирање, енергетика, шумарство, транспорт, земјоделство, здравство), со принципите и начелата за одржлив развој. Рок: веднаш/јуни 2020 г.

6. Да се обезбеди веб-страница каде што граѓаните ќе имаат постојан и непречен пристап до консолидирани и ажурирани верзии на сета легислатива (примарна и секундарна) која има допирни точки со животната средина/природата, со посебен акцент на легислативата од области кои може да имаат негативни ефекти врз животната средина/природата. Рок: март 2020 г.

7. Да се воведе едукација за одржлив развој со акцент на глобално затоплување/климатски промени во сите степени на образование. Рок: веднаш/крај на 2020 г.

8. Да се инсталираат и соодветно да се одржуваат фотоволтаични системи на сите објекти во сопственост на државата/општините/Град Скопје. Рок: веднаш/2025 г.

9. Да се постават и соодветно да се одржуваат енергетски-ефикасни фасади на сите објекти во сопственост на државата/општините/Град Скопје. Рок: веднаш/2025 г.

10. Да им се наметне обврска да постават фотоволтаични системи и енергетски-ефикасни фасади на сите индустриски капацитети во земјата. Рок: декември 2019 г.

11. Да им се наметне обврска на проектантските и градежните компании да проектираат/градат градби исклучиво со енергетски ефикасни-фасади и фотоволтаични системи. Рок: декември 2019 г.

Маршот е граѓански, мирен, натпартиски, мултикултурен. Се оградуваме од секакви политички влијанија, секој е добредојден, но без партиски обележја. Оваa заедничка платформа е само почеток и е производ на сите облици на граѓански активизам од годините наназад, поединечен или организиран, сплотен со младешката енергија на оние за кои ова го бараме, за нашата иднина!

Здружени граѓански организации и иницијативи: Fridays For Future Skopje, O2 Иницијатива, Не Биди Ѓубре, Скопје Смог Аларм, Мој Воздух, Движење за чист воздух, Го Сакам Водно, Билка, Levizja Nena dhe Femija / Движење Мајкa и Дете, Битола сака чист воздух, Eco Guerilla, Група граѓани од Визбегово, Скопје бара чист воздух, Здрава Котлина, Еко Долина, Младите од Иловица и Штука, Е.Д.Е.Н., Охрид SOS, Struganët për Strugën / Стружани за Струга, Шепасти ентузијасти, Дејзи Фемили

Иницијативи кои ги поддржуваат барањата, но не и бојкотот на избори и граѓанска непослушност: ЕкоКарпош 3,2,1, Ние сме Карпош 4, Плоштад Слобода, Здравје пред профит во Центар, Shoqata ekologjike GvEko / Еколошко здружение ГвЕко / Ekoloji dernegi GvEko, Анима Мунди, Young Friends of the Earth Macedonia, Екоскоп

МАКЕДОНИЈА И НЕЈЗИНАТА БЕЗЖИВОТНА СРЕДИНА

Економската комисија за Европа во рамки на Обединетите Нации го објави третиот извештај за напредок на Македонија во област животна средина. Напредокот во управувањето со животната средина на Македонија е оценет како недоволен, нема усвоено доволно ефективни закони, тие кои се усвоени не се спроведуваат и нема механизми за санкционирање на прекршувањата. Земјата нема национална стратегија за постигнување на Целите за одржлив развој. Јавноста е речиси целосно исклучена од процесите на носење одлуки.

Сумирањето на извештајот на македонски јазик е достапно тука.

Прирачник за правна самопомош и активизам во област животна средина наменет за млади активисти и почетници

Прирачникот за правна самопомош и активизам во област животна средина наменет за млади активисти и почетници е изработен од Здружението за заштита на животните и животната средина ЕДЕН и Граѓанската иницијатива Охрид ЅОЅ како дел од проектот Power to the People, финансиски поддржан од Фондацијата Хајнрих Бел. Прирачникот е концизен и наменет да служи како основно помагало за младите активисти и граѓаните воопшто во остварување на елементарните граѓански права, во него се дадени упатства и насоки и изобилува со бројни примери од искуството на Граѓанската иницијатива Охрид ЅОЅ.

Анализи на влијанијата на инфраструктурните проекти врз охридскиот регион

Социо-економска анализа на планираните проекти за охридскиот регион и можности за одржлив развој

Овој труд прави анализа на многуте предложени инфраструктурни проекти за охридскиот регион во контекст на постоечкиот степен на развој, економска состојба, демографската слика, тенденциите на урбанизација и потенцијалот за развој на регионот. Истата се осврнува на економските аргументи за атрактивноста на проектите и прави анализа на издржаноста на истите со осврт врз постоечките туристички практики и ја дискутира нивната економската издржаност. Анализата вклучува многу важни, а до сега сосема занемарени чинители како што се климатските промени, екосистемските услуги и др. кои битно ја доведуваат во прашање успешноста на проектите. Овој труд претставува прво истражување кое се занимава со анализа на ефектите од развојните проекти што е најважно од аспект на кумулативните економски трошоци кои би се генерирале со загуба на природните богатства како фактори за развој на туризмот со највисок потенцијал. Дополнително, анализата дава насоки за развој на еколошки одговорен туризам и се обидува да екстраполира рамка за интергративен приод кон одржливо стратешко планирање на регионалниот развој.

ОСВРТ ВРЗ ПЛАНИРАНИТЕ ПРОЕКТИ ЗА ОХРИДСКИОТ РЕГИОН И МОЖНОСТИ ЗА ОДРЖЛИВ РАЗВОЈ

Охридско-преспанскиот регион на крстопат помеѓу синилото и сивилото

Оваа анализа го разработува влијанието на планираните инфраструктурни проекти врз биолошката реазновидност на регионот. Охридско – преспанскиот регион се карактеризира со исклучителни природни атрибути, планината Галичица е дом на над 5000 видови што ја прави една од најбиодиверзитетните планини во Европа, а само во Охридското Езеро живеат над 200 ендемити, а Езерото има најголема биолошка разновидност по површина во целиот свет. Дополнително, проектите предвидуваа уништување на Студенчишкото Блато кое е неопходен дел од водниот екосистем на Езерото и самото придонесува кон биолошката разновидност. Опфатот на планираните проекти ќе предизвика значително негативно влијание особено со оглед на веќе постоечкиот силен антропоген притисок изразен преку неконтролирана и непланска урбанизација, зголемена населеност, несоодветен третман на отпадните води и комуналниот отпад, како и притисок предизвикан од масовниот туризам. Планирањето во регионот сосема ги занемарува природните капацитети иако истите се нашироко користени при туристичката промоција на регионот. Поради тоа неопходно е да се воспостави пристап кој ќе осигури дека заштитата на природното богатство ќе оди рака под рака со развојот на регионот.

АНАЛИЗА НА ВЛИЈАНИЕТО ОД ПЛАНИРАНИТЕ ИНФРАСТРУКТУРНИ ПРОЕКТИ ВРЗ БИОДИВЕРЗИТЕТОТ ВО ОХРИДСКО – ПРЕСПАНСКИОТ РЕГИОН

Анализа на правната рамка за заштита на НП Галичица

Оваа анализа прави преглед на легислативата и на институционалната поставеност во функција на заштитата на Националниот парк Галичица и ги идентификува проблемите во доменот на заштитата. Република Македонија во насока на приближување кон европската Унија има воспоставено силна правна рамка, има ратификувано многу меѓународни конвенции во доменот на заштитата на природното богатство, а постои и дополнителна регулатива на ниво на охридскиот регион како културно и природно наслество на УНЕСКО. Сепак недоволниот капацитет на институциите, нетранспарентно работење, отсуство на примена на легислативата и нефункционални контролни механизами се проблемите што резултираат во практики кои не ретко се во директен конфликт со регулативата. Како последица на тоа, подрачјето на НП Галичица е недоволно заштитено, а последните предлог-измени на планот за управување со Паркот се во спротивност принципите на одржлив развој.

АНАЛИЗА НА ПРАВНАТА РАМКА ЗА ЗАШТИТА НА НП ГАЛИЧИЦА

Социо-економската анализа и анализата за влијанијата врз билошката разновидност беа изработени во рамки на проектот „Избери страна“ што Здружението за заштита на животните и животната средина Е.Д.Е.Н. го спроведе со финансиска поддршка на Global Green Grants Fund.

Правната анализа беше изработена во рамки на проектот „ИПА2 Механизам за граѓанските организации“ што  Здружението за заштита на животните и животната средина Е.Д.Е.Н. го спроведе со финансиска поддршка од Европската Унија, ИПА програмата за граѓанско општество и медиуми.

Анализите во никој случај не ги одразуваат гледиштата и ставовите на Global Green Grants Fund и Европската Унија.

Проект „Избери страна“

Изминатите години, охридско–преспанскиот регион стана предмет за интезивни инвестициски планови кои иницираа неколку предлог-проекти. Сите проекти ги засегаа подрачјата на Националниот парк Галичица, Охрид и Охридското Езеро како Светско природно и културно наследство на УНЕСКО и Прекуграничниот биосферен резерват на УНЕСКО кој се протега на планината Галичица. Најголем дел од проектите како што се експресен пат, ски центар на Галичица со две туристички населби и пет туристички развојни зони се во рамките на НП Галичица и ги засегаат крајбрежјата на Охридското и Преспанското Езеро. Како резултат на овие проекти произлезе и потребата од предлог–измени за Планот за управување со Националниот парк Галичица 2011-2020 што требаше да овозможат реализација на инфраструктурните проекти кои според постоечката регулатива беа недозволени во националниот парк. Дополнително, надвор од Паркот, беа планирани и многу други проекти, како што се: урбанизација на Студенчишкото Блато, последниот зачуван блатен екосистем на македонската страна од охридското крајбрежје; изградба на марина; конгресен центар во Далјан; ТРЗ Калишта; неколку вештачки медитерански плажи; патека околу целото градско крајбрежје во Охрид со 3 м навлегување во езерото; мала марина кај т.н. старо пристаниште итн. Напоредно со овие се и плановите за изградба на железница од Кичево до Лин (Албанија) која во дел би се движела по самото крајбрежје и автопат Требеништа – Струга – албанска граница, и двата дел од Коридорот VIII.

Обемот на овие проекти би значело урбанизација на охридското крајбрежје од масовни размери која недвосмислено би имала негативни последици врз природното наследство на регионот и идиниот потенцијал за развој на туризмот. Како последица на тоа, Комитетот на светско наследство на 40та Седница во Истанбул упати серизни забелешки во однос на предложените проекти и предупреди дека нивната реализација би го ставила Охрид и Езерото на листата на Светско наследство во опасност. Поради тоа во април, 2017 во Македонија допатува и комисија на УНЕСКО во реактивна мисија, а на 41та Седница која се одржа во Краков во јуни 2017 беа повторени забелешките од претходната година и беа дадени јасни насоки за делување доколку Македонија сака да ја зачува исклучителната универзалната вредност (ИУВ) на доброто и статусот на УНЕСКО.

Во вакви услови, на почетокот на 2017 во рамки на проектот насловен „Избери страна“ организиравме неколку активности со цел испитување на јавното мислње, нивната информираност за планираните инфраструктурни проекти и воопшто познавањето на регионот, како и мислењето на носителите на одлуки и состојбата на институциите. Во проектот беа вклучени сите засегнати чинители: граѓани, организации од граѓанскиот сектор и надлежни институции.

Анкета на засегнати чинители

Во однос на предложените инфраструктурни проекти за охридско-преспанскиот регион, во март и април 2017 беа спроведени и три поединечни анкети со засегнатите страни кои беа дистрибуирани преку интернет и директно. Целта на анкетата беше да се добие што поверодостојно сознание за знаењето на локалните жители за природните вредности на регионот, планираните проекти како и упатеноста на локалните организации во истите, нивниот ангажман во областа на животната средина, соработка со институциите и инволвираноста на граѓаните, ставот на институциите во однос на насоките на планиран разбој, предвидените проекти, условите за работа, законодавството, заштитата на регионот итн. По извршената анализа на резултатите, наодите беа презентирани на завршна средба со сите чинители во април, 2017.

„Избери страна“ завршна презентација

Исто така, резултатите од анкетите беа сликовито претставени во инфографици и испечатени на садливи картички на македонски и англиски јазик. Истите беа дистрибуирани на завршниот настан, преку социјалните мрежи, но и на други настани организирани од Е.Д.Е.Н.

 

Дополнително беа изработени и други инфографици кои беа споделни со членовите на Реактивната мониторинг мисија на УНЕСКО.

Косултативни средби

Во текот на спроведувањето на анкетата беа организирани и три консултативни средби со сите засегнати страни поединечно и тоа: граѓани, организации од граѓанскиот сектор и надлежни институции на кои се дискутираше за планираните проекти, познавањата за истите, а присутните можеа да ги споделат своите мислење и да посочат на проблемите со кои се соочуваат во работењето, институционални проблеми, потребите и насоките за унапредување итн.

Доколку би сакале да ги користите овие материјали, ве молиме обратете ни се преку нашата електронска адреса ede.org.mk@gmail.com