Марш за чист воздух – Зелена револуција

Триесет здруженија и активистички групи од цела Македонија застанаа зад барањата собрани во т.н. „Зелена книга“ кои се повод за Маршот за чист воздух – Зелена револуција што ќе се одржи денес, 29.11.2019 г., а ќе почне во 17 ч. пред Министерството за животна средина и пред Влада ќе биде во 18 ч.

Ние, активистите, бараме исполнување на барањата кои се плод на долгогодишна граѓанска активност и иницијативи за подобрување и решавање на многубројните проблеми со загадување и уништување на просторот во кој живееме во нашата земја.

Барањата се остварливи, конкретни, со рокови и одбрани после темелна анализа, затоа очекуваме посветеност и сериозно внимание за секое од нив. Несфатлива е инертност кога се во прашање 3.500 животи на наши сограѓани секоја година и пораст на тешки канцерогени заболувања.

Затоа БАРАМЕ ИСПОЛНУВАЊЕ на сите точки за активниот граѓански сектор да не биде принуден револтот да го подигне на друго ниво и да премине во граѓанска непослушност и повик за бојкот на претстојните избори, затоа што е премината секоја граница на толеранција по долгогодишни институционални борби.

Конкретни барања на Е.Д.Е.Н., заедно со Анима мунди и Шепасти ентузијасти се следниве:

1. Да се спроведе постепена редукција до целосно повлекување на владините субвенции за индустриско сточарство. Одгледувањето со последователна експлоатација на животни, особено индустриското производство, се еден од главните предизвикувачи на глобалното затоплување/климатските промени преку загадување на воздухот, водите, почвата. Рок: веднаш/2021 г.

2. Владата на РМ целосно да се ориентира кон планирање и производство исклучиво на соларна електрична енергија, а да се откаже од (мали) хидроцентрали и ветерници кои имаат докажано огромно негативно влијание врз животните, животната средина, биолошката разновидност, како и животот и здравјето на луѓето. Рок: веднаш/2030 г.

3. Владата на РМ целосно да се посвети и итно да започне со реализација на Целите за одржлив развој на ОН од Агендата 2030 за одржлив развој. Рок: веднаш/2030 г.

4. Да се утврди уставноста на сите важечки плански И СТРАТЕШКИ документи во однос на здравата животна средина како гарантирано право на секој граѓанин и да се пристапи кон итна измена и усогласување со Уставот на РМ на оние документи каде што ќе се утврди неуставност. Рок: март 2020 г.

5. Да се усогласи сета легислатива (примарна и секундарна) од области кои може да имаат негативни ефекти врз животната средина/природата (на пример, просторно планирање, енергетика, шумарство, транспорт, земјоделство, здравство), со принципите и начелата за одржлив развој. Рок: веднаш/јуни 2020 г.

6. Да се обезбеди веб-страница каде што граѓаните ќе имаат постојан и непречен пристап до консолидирани и ажурирани верзии на сета легислатива (примарна и секундарна) која има допирни точки со животната средина/природата, со посебен акцент на легислативата од области кои може да имаат негативни ефекти врз животната средина/природата. Рок: март 2020 г.

7. Да се воведе едукација за одржлив развој со акцент на глобално затоплување/климатски промени во сите степени на образование. Рок: веднаш/крај на 2020 г.

8. Да се инсталираат и соодветно да се одржуваат фотоволтаични системи на сите објекти во сопственост на државата/општините/Град Скопје. Рок: веднаш/2025 г.

9. Да се постават и соодветно да се одржуваат енергетски-ефикасни фасади на сите објекти во сопственост на државата/општините/Град Скопје. Рок: веднаш/2025 г.

10. Да им се наметне обврска да постават фотоволтаични системи и енергетски-ефикасни фасади на сите индустриски капацитети во земјата. Рок: декември 2019 г.

11. Да им се наметне обврска на проектантските и градежните компании да проектираат/градат градби исклучиво со енергетски ефикасни-фасади и фотоволтаични системи. Рок: декември 2019 г.

Маршот е граѓански, мирен, натпартиски, мултикултурен. Се оградуваме од секакви политички влијанија, секој е добредојден, но без партиски обележја. Оваa заедничка платформа е само почеток и е производ на сите облици на граѓански активизам од годините наназад, поединечен или организиран, сплотен со младешката енергија на оние за кои ова го бараме, за нашата иднина!

Здружени граѓански организации и иницијативи: Fridays For Future Skopje, O2 Иницијатива, Не Биди Ѓубре, Скопје Смог Аларм, Мој Воздух, Движење за чист воздух, Го Сакам Водно, Билка, Levizja Nena dhe Femija / Движење Мајкa и Дете, Битола сака чист воздух, Eco Guerilla, Група граѓани од Визбегово, Скопје бара чист воздух, Здрава Котлина, Еко Долина, Младите од Иловица и Штука, Е.Д.Е.Н., Охрид SOS, Struganët për Strugën / Стружани за Струга, Шепасти ентузијасти, Дејзи Фемили

Иницијативи кои ги поддржуваат барањата, но не и бојкотот на избори и граѓанска непослушност: ЕкоКарпош 3,2,1, Ние сме Карпош 4, Плоштад Слобода, Здравје пред профит во Центар, Shoqata ekologjike GvEko / Еколошко здружение ГвЕко / Ekoloji dernegi GvEko, Анима Мунди, Young Friends of the Earth Macedonia, Екоскоп

МАКЕДОНИЈА И НЕЈЗИНАТА БЕЗЖИВОТНА СРЕДИНА

Економската комисија за Европа во рамки на Обединетите Нации го објави третиот извештај за напредок на Македонија во област животна средина. Напредокот во управувањето со животната средина на Македонија е оценет како недоволен, нема усвоено доволно ефективни закони, тие кои се усвоени не се спроведуваат и нема механизми за санкционирање на прекршувањата. Земјата нема национална стратегија за постигнување на Целите за одржлив развој. Јавноста е речиси целосно исклучена од процесите на носење одлуки.

Сумирањето на извештајот на македонски јазик е достапно тука.

Прирачник за правна самопомош и активизам во област животна средина наменет за млади активисти и почетници

Прирачникот за правна самопомош и активизам во област животна средина наменет за млади активисти и почетници е изработен од Здружението за заштита на животните и животната средина ЕДЕН и Граѓанската иницијатива Охрид ЅОЅ како дел од проектот Power to the People, финансиски поддржан од Фондацијата Хајнрих Бел. Прирачникот е концизен и наменет да служи како основно помагало за младите активисти и граѓаните воопшто во остварување на елементарните граѓански права, во него се дадени упатства и насоки и изобилува со бројни примери од искуството на Граѓанската иницијатива Охрид ЅОЅ.

Анализи на влијанијата на инфраструктурните проекти врз охридскиот регион

Социо-економска анализа на планираните проекти за охридскиот регион и можности за одржлив развој

Овој труд прави анализа на многуте предложени инфраструктурни проекти за охридскиот регион во контекст на постоечкиот степен на развој, економска состојба, демографската слика, тенденциите на урбанизација и потенцијалот за развој на регионот. Истата се осврнува на економските аргументи за атрактивноста на проектите и прави анализа на издржаноста на истите со осврт врз постоечките туристички практики и ја дискутира нивната економската издржаност. Анализата вклучува многу важни, а до сега сосема занемарени чинители како што се климатските промени, екосистемските услуги и др. кои битно ја доведуваат во прашање успешноста на проектите. Овој труд претставува прво истражување кое се занимава со анализа на ефектите од развојните проекти што е најважно од аспект на кумулативните економски трошоци кои би се генерирале со загуба на природните богатства како фактори за развој на туризмот со највисок потенцијал. Дополнително, анализата дава насоки за развој на еколошки одговорен туризам и се обидува да екстраполира рамка за интергративен приод кон одржливо стратешко планирање на регионалниот развој.

ОСВРТ ВРЗ ПЛАНИРАНИТЕ ПРОЕКТИ ЗА ОХРИДСКИОТ РЕГИОН И МОЖНОСТИ ЗА ОДРЖЛИВ РАЗВОЈ

Охридско-преспанскиот регион на крстопат помеѓу синилото и сивилото

Оваа анализа го разработува влијанието на планираните инфраструктурни проекти врз биолошката реазновидност на регионот. Охридско – преспанскиот регион се карактеризира со исклучителни природни атрибути, планината Галичица е дом на над 5000 видови што ја прави една од најбиодиверзитетните планини во Европа, а само во Охридското Езеро живеат над 200 ендемити, а Езерото има најголема биолошка разновидност по површина во целиот свет. Дополнително, проектите предвидуваа уништување на Студенчишкото Блато кое е неопходен дел од водниот екосистем на Езерото и самото придонесува кон биолошката разновидност. Опфатот на планираните проекти ќе предизвика значително негативно влијание особено со оглед на веќе постоечкиот силен антропоген притисок изразен преку неконтролирана и непланска урбанизација, зголемена населеност, несоодветен третман на отпадните води и комуналниот отпад, како и притисок предизвикан од масовниот туризам. Планирањето во регионот сосема ги занемарува природните капацитети иако истите се нашироко користени при туристичката промоција на регионот. Поради тоа неопходно е да се воспостави пристап кој ќе осигури дека заштитата на природното богатство ќе оди рака под рака со развојот на регионот.

АНАЛИЗА НА ВЛИЈАНИЕТО ОД ПЛАНИРАНИТЕ ИНФРАСТРУКТУРНИ ПРОЕКТИ ВРЗ БИОДИВЕРЗИТЕТОТ ВО ОХРИДСКО – ПРЕСПАНСКИОТ РЕГИОН

Анализа на правната рамка за заштита на НП Галичица

Оваа анализа прави преглед на легислативата и на институционалната поставеност во функција на заштитата на Националниот парк Галичица и ги идентификува проблемите во доменот на заштитата. Република Македонија во насока на приближување кон европската Унија има воспоставено силна правна рамка, има ратификувано многу меѓународни конвенции во доменот на заштитата на природното богатство, а постои и дополнителна регулатива на ниво на охридскиот регион како културно и природно наслество на УНЕСКО. Сепак недоволниот капацитет на институциите, нетранспарентно работење, отсуство на примена на легислативата и нефункционални контролни механизами се проблемите што резултираат во практики кои не ретко се во директен конфликт со регулативата. Како последица на тоа, подрачјето на НП Галичица е недоволно заштитено, а последните предлог-измени на планот за управување со Паркот се во спротивност принципите на одржлив развој.

АНАЛИЗА НА ПРАВНАТА РАМКА ЗА ЗАШТИТА НА НП ГАЛИЧИЦА

Социо-економската анализа и анализата за влијанијата врз билошката разновидност беа изработени во рамки на проектот „Избери страна“ што Здружението за заштита на животните и животната средина Е.Д.Е.Н. го спроведе со финансиска поддршка на Global Green Grants Fund.

Правната анализа беше изработена во рамки на проектот „ИПА2 Механизам за граѓанските организации“ што  Здружението за заштита на животните и животната средина Е.Д.Е.Н. го спроведе со финансиска поддршка од Европската Унија, ИПА програмата за граѓанско општество и медиуми.

Анализите во никој случај не ги одразуваат гледиштата и ставовите на Global Green Grants Fund и Европската Унија.

Проект „Избери страна“

Изминатите години, охридско–преспанскиот регион стана предмет за интезивни инвестициски планови кои иницираа неколку предлог-проекти. Сите проекти ги засегаа подрачјата на Националниот парк Галичица, Охрид и Охридското Езеро како Светско природно и културно наследство на УНЕСКО и Прекуграничниот биосферен резерват на УНЕСКО кој се протега на планината Галичица. Најголем дел од проектите како што се експресен пат, ски центар на Галичица со две туристички населби и пет туристички развојни зони се во рамките на НП Галичица и ги засегаат крајбрежјата на Охридското и Преспанското Езеро. Како резултат на овие проекти произлезе и потребата од предлог–измени за Планот за управување со Националниот парк Галичица 2011-2020 што требаше да овозможат реализација на инфраструктурните проекти кои според постоечката регулатива беа недозволени во националниот парк. Дополнително, надвор од Паркот, беа планирани и многу други проекти, како што се: урбанизација на Студенчишкото Блато, последниот зачуван блатен екосистем на македонската страна од охридското крајбрежје; изградба на марина; конгресен центар во Далјан; ТРЗ Калишта; неколку вештачки медитерански плажи; патека околу целото градско крајбрежје во Охрид со 3 м навлегување во езерото; мала марина кај т.н. старо пристаниште итн. Напоредно со овие се и плановите за изградба на железница од Кичево до Лин (Албанија) која во дел би се движела по самото крајбрежје и автопат Требеништа – Струга – албанска граница, и двата дел од Коридорот VIII.

Обемот на овие проекти би значело урбанизација на охридското крајбрежје од масовни размери која недвосмислено би имала негативни последици врз природното наследство на регионот и идиниот потенцијал за развој на туризмот. Како последица на тоа, Комитетот на светско наследство на 40та Седница во Истанбул упати серизни забелешки во однос на предложените проекти и предупреди дека нивната реализација би го ставила Охрид и Езерото на листата на Светско наследство во опасност. Поради тоа во април, 2017 во Македонија допатува и комисија на УНЕСКО во реактивна мисија, а на 41та Седница која се одржа во Краков во јуни 2017 беа повторени забелешките од претходната година и беа дадени јасни насоки за делување доколку Македонија сака да ја зачува исклучителната универзалната вредност (ИУВ) на доброто и статусот на УНЕСКО.

Во вакви услови, на почетокот на 2017 во рамки на проектот насловен „Избери страна“ организиравме неколку активности со цел испитување на јавното мислње, нивната информираност за планираните инфраструктурни проекти и воопшто познавањето на регионот, како и мислењето на носителите на одлуки и состојбата на институциите. Во проектот беа вклучени сите засегнати чинители: граѓани, организации од граѓанскиот сектор и надлежни институции.

Анкета на засегнати чинители

Во однос на предложените инфраструктурни проекти за охридско-преспанскиот регион, во март и април 2017 беа спроведени и три поединечни анкети со засегнатите страни кои беа дистрибуирани преку интернет и директно. Целта на анкетата беше да се добие што поверодостојно сознание за знаењето на локалните жители за природните вредности на регионот, планираните проекти како и упатеноста на локалните организации во истите, нивниот ангажман во областа на животната средина, соработка со институциите и инволвираноста на граѓаните, ставот на институциите во однос на насоките на планиран разбој, предвидените проекти, условите за работа, законодавството, заштитата на регионот итн. По извршената анализа на резултатите, наодите беа презентирани на завршна средба со сите чинители во април, 2017.

„Избери страна“ завршна презентација

Исто така, резултатите од анкетите беа сликовито претставени во инфографици и испечатени на садливи картички на македонски и англиски јазик. Истите беа дистрибуирани на завршниот настан, преку социјалните мрежи, но и на други настани организирани од Е.Д.Е.Н.

 

Дополнително беа изработени и други инфографици кои беа споделни со членовите на Реактивната мониторинг мисија на УНЕСКО.

Косултативни средби

Во текот на спроведувањето на анкетата беа организирани и три консултативни средби со сите засегнати страни поединечно и тоа: граѓани, организации од граѓанскиот сектор и надлежни институции на кои се дискутираше за планираните проекти, познавањата за истите, а присутните можеа да ги споделат своите мислење и да посочат на проблемите со кои се соочуваат во работењето, институционални проблеми, потребите и насоките за унапредување итн.

Доколку би сакале да ги користите овие материјали, ве молиме обратете ни се преку нашата електронска адреса ede.org.mk@gmail.com